خیانت عاطفی میتواند فراتر از یک شکست رابطهای، احساس امنیت و اعتماد فرد را هم تحت تاثیر قرار دهد. اضطراب، افسردگی، مرور مداوم اتفاق، بیخوابی و ترس از اعتماد دوباره از جمله واکنشهایی هستند که ممکن است پس از افشای خیانت تجربه شوند.
اختلال استرس پس از خیانت چیست؟
«اختلال استرس پس از خیانت» (Post Infidelity Stress Disorder یا PISD) اصطلاحی است که برای توصیف مجموعهای از واکنشهای روانی پس از آگاهی از خیانت یک فرد مورد اعتماد، بهویژه شریک عاطفی، استفاده میشود.
خیانت از سوی فردی که به او اعتماد داشتهایم میتواند از نظر عاطفی بسیار مخرب باشد و در بعضی افراد، واکنشهایی ایجاد کند که از نظر شدت و ماهیت با برخی نشانههای اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD شباهت دارند.
سابرینا رومانوف، روانشناس بالینی و استاد دانشگاه یشیوا، توضیح میدهد که خیانت میتواند فرد را دچار آسیب روانی کند و حتی عملکرد روزمره او را تحت تاثیر قرار دهد.
بر اساس یک مطالعه در سال ۲۰۲۱، حدود ۳۰ تا ۶۰ درصد افرادی که خیانت شریک خود را تجربه کردهاند، پس از آگاهی از آن علائمی مانند اضطراب، افسردگی یا نشانههای مشابه PTSD را گزارش کردهاند.
با این حال، یک نکته مهم وجود دارد: اختلال استرس پس از خیانت یک تشخیص رسمی روانشناختی محسوب نمیشود.
اصطلاح اختلال استرس پس از خیانت از کجا آمد؟
اصطلاح «اختلال استرس پس از خیانت» نخستین بار در سال ۲۰۰۵ توسط دنیس سی. اورتمن، روانشناس، در مقالهای منتشرشده در Journal of Psychosocial Nursing and Mental Health Services مطرح شد.
اورتمن در این مطالعه وضعیت زنی را توصیف کرد که متوجه شده بود همسرش با بهترین دوست او رابطه داشته است.
حتی پس از طلاق، این زن نتوانست بهسادگی از تجربه خیانت عبور کند. او همچنان با خشم، استرس، افسردگی، کابوس و دورههای گریه دستوپنجه نرم میکرد.
این نمونه نشان میدهد که پایان رابطه لزوما به معنای پایان تاثیر روانی خیانت نیست.
علائم اختلال استرس پس از خیانت چیست؟
واکنش افراد به خیانت یکسان نیست، اما برخی نشانهها بیشتر دیده میشوند.
۱. نشخوار فکری
ممکن است ذهن فرد بارها و بارها به خیانت برگردد. او جزئیات اتفاق را مرور کند، درباره چرایی آن فکر کند یا مدام سناریوهای مختلف را در ذهن خود بازسازی کند.
این افکار تکرارشونده میتوانند بخش زیادی از توجه و انرژی ذهنی فرد را به خود اختصاص دهند.
۲. مرور خاطرات و کابوسها
خاطرات دردناک ممکن است به شکل ناخواسته دوباره ظاهر شوند. برخی افراد تجربههایی شبیه فلشبک یا کابوسهای مرتبط با خیانت دارند و احساس میکنند دوباره با آن اتفاق مواجه شدهاند.
۳. بیحسی عاطفی
واکنش به خیانت همیشه خشم و گریه نیست. بعضی افراد ممکن است احساس کنند از نظر عاطفی بیحس شدهاند یا دیگر نمیتوانند مانند گذشته احساسات خود را تجربه کنند.
۴. اجتناب
فرد ممکن است تلاش کند درباره اتفاق فکر نکند یا از هر چیزی که او را به شریک قبلی یا رابطه یادآوری میکند، فاصله بگیرد.
۵. اضطراب
نگرانی مداوم و سایر نشانههای اضطرابی نیز ممکن است پس از افشای خیانت ایجاد شوند.
۶. افسردگی
احساس غم و پوچی مداوم، گریههای مکرر و کاهش علاقه به فعالیتهای قبلی میتوانند از واکنشهای احتمالی پس از خیانت باشند.
۷. انزوا و کنارهگیری
برخی افراد پس از خیانت از دوستان و اعضای خانواده فاصله میگیرند، ترجیح میدهند تنها باشند و علاقه خود را به فعالیتهایی که قبلا از آنها لذت میبردند، از دست میدهند.
۸. بیخوابی
مشکل در خوابیدن یا داشتن الگوی خواب نامنظم میتواند رخ دهد. کمبود خواب نیز به نوبه خود ممکن است تمرکز، عملکرد شغلی و روابط فرد را تحت تاثیر قرار دهد.
۹. مشکل در اعتماد کردن
یکی از مهمترین پیامدهای خیانت میتواند دشواری در اعتماد دوباره باشد.
برای مثال، دریافت یک پیامک از سوی شریک عاطفی آینده ممکن است خاطرات خیانت قبلی را فعال کند و باعث شود فرد بلافاصله احتمال فریب یا خیانت را تصور کند.
۱۰. بیشهشیاری
فرد ممکن است دائما به دنبال نشانههای خطر در رابطه باشد. در این حالت، ارتباطات عادی شریک عاطفی نیز ممکن است بهعنوان نشانهای از پنهانکاری یا فریب تفسیر شوند.
۱۱. مشکلات رابطهای
وقتی اعتماد آسیب دیده باشد، ایجاد یا حفظ روابط جدید دشوارتر میشود. سوءظن و ترس از خیانت دوباره نیز میتواند زمینهساز تعارضهای غیرضروری در رابطه باشد.
چه کسانی ممکن است آسیبپذیرتر باشند؟
هر کسی ممکن است پس از خیانت دچار واکنشهای شدید روانی شود، اما به گفته رومانوف، برخی عوامل میتوانند فرد را آسیبپذیرتر کنند.
از جمله این عوامل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
تجربه قبلی تروما یا سوءاستفاده
مشکلات مرتبط با اعتماد
بیشهشیاری در روابط
عزتنفس شکننده
ویژگیهای شخصیتی وابسته
داشتن دیدگاههای منفی درباره خود، دیگران یا جهان
مشکلات مرتبط با وابستگی متقابل
در چنین شرایطی، خیانت شریک عاطفی ممکن است مشکلات قبلی را تشدید کند و باورهای منفی فرد درباره ارزشمندی خودش یا نحوه رفتار دیگران با او را تقویت کند.
رومانوف در این زمینه میگوید: «برای این افراد، خیانت شریک عاطفی ممکن است دشواریهای زیربنایی را تشدید کند و باورهای آنها درباره ارزش خودشان و نحوه رفتار دیگران با آنها را تایید کند.»
آیا اختلال استرس پس از خیانت همان PTSD است؟
خیر. شباهت میان برخی علائم این دو به معنای یکسان بودن آنها نیست.
اختلال استرس پس از خیانت در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی یا DSM بهعنوان یک تشخیص رسمی شناخته نشده است. این راهنما یکی از منابع مورد استفاده متخصصان سلامت روان برای شناسایی و تشخیص اختلالات روانی است.
رومانوف میگوید: «اختلال استرس پس از خیانت یک تشخیص رسمی نیست و در ظرفیت رسمی مورد استفاده قرار نمیگیرد. با این حال، این اصطلاح گاهی میتواند به متخصصان سلامت کمک کند تا از یک زبان مشترک برای توصیف مجموعه علائم استفاده کنند.»
بنابراین، اگر فرد پس از خیانت دچار پریشانی شدید شود، متخصص سلامت روان بر اساس علائم و شرایط او ممکن است تشخیصهایی مانند اضطراب، افسردگی یا PTSD را بررسی کند.
درمان اختلال استرس پس از خیانت چگونه است؟
از آنجا که این اصطلاح یک تشخیص رسمی نیست، رویکرد درمانی بر اساس علائم و نیازهای فرد تعیین میشود.
بازسازی شناختی
بازسازی شناختی (Cognitive Restructuring) به بررسی افکار، احساسات و رفتارهایی میپردازد که پس از خیانت ممکن است انعطافناپذیر، ثابت یا حتی غیرمنطقی شده باشند.
هدف این است که فرد بتواند این الگوها را شناسایی کند و به تدریج آنها را با افکار سازگارانهتر جایگزین کند.
در این فرایند، روایت ذهنی فرد درباره خیانت نیز بررسی میشود. مواجهه تدریجی با جنبههای دردناک اتفاق میتواند به فرد کمک کند که به جای اجتناب کامل، بتواند درباره تجربه خود با ظرفیت بیشتری فکر کند.
مراقبت آگاه از تروما
رویکرد مبتنی بر تروما نیز میتواند در روند درمان مفید باشد.
در این رویکرد، روی تقویت اعتمادبهنفس فرد و بررسی تاثیر خیانت بر دیدگاه او نسبت به خودش، دیگران و جهان کار میشود.
همچنین ممکن است رابطه پیش از وقوع خیانت بررسی شود تا عوامل زمینهساز، شرایط رابطه و پیامدهای اتفاق بهتر درک شوند و مسیر حرکت به سوی آینده مشخصتر شود.
خانوادهدرمانی
گاهی خیانت تنها روی دو نفر تاثیر نمیگذارد و پیامدهای آن اعضای خانواده را نیز درگیر میکند.
در چنین شرایطی، خانوادهدرمانی میتواند فرصتی برای پردازش اتفاق و بررسی تاثیر آن بر اعضای مختلف خانواده فراهم کند.
دارودرمانی
اگر علائم شدید باشند، پزشک ممکن است در کنار رواندرمانی، داروهایی را تجویز کند. گزینههایی که در منبع به آنها اشاره شده عبارتاند از:
داروهای ضدافسردگی
داروهای ضداضطراب
داروهای ضدتشنج
انتخاب دارو باید توسط پزشک و بر اساس شرایط فرد انجام شود.
بعد از خیانت چگونه با این احساسات کنار بیاییم؟
از خودتان مراقبت کنید
مراقبت از خود میتواند نقطه شروع مناسبی باشد. تغذیه مناسب، کاهش زمان حضور در شبکههای اجتماعی و داشتن خواب کافی از جمله اقداماتی هستند که میتوانند به فرد کمک کنند.
فعالیتهایی مانند پیادهروی، دویدن، شرکت در کلاس ورزشی گروهی یا وقت گذراندن با خانواده و دوستان نیز میتوانند بخشی از برنامه مراقبت از خود باشند.
احساسات خود را سرکوب نکنید
نوشتن احساسات در دفتر شخصی، صحبت با درمانگر یا در میان گذاشتن تجربه با دوستان و اعضای خانواده قابل اعتماد میتواند به فرد کمک کند احساسات و واکنشهای خود را بهتر بشناسد.
شناخت و تجربه کردن احساسات، میتواند نخستین گام برای پذیرفتن اتفاق و حرکت تدریجی به سمت زندگی بعد از خیانت باشد.
برای نگرانی زمان مشخص تعیین کنید
اگر فکر کردن به خیانت تمام روز را اشغال میکند، میتوان زمانی مشخص را به پردازش این افکار اختصاص داد.
برای مثال، فرد میتواند مدت مشخصی را در روز برای نوشتن، فکر کردن یا بررسی احساسات خود در نظر بگیرد. پس از پایان این زمان، بهتر است آگاهانه توجه خود را به فعالیتهای دیگری که نیازمند تمرکز هستند برگرداند.
این کار میتواند به ایجاد یک مرز ذهنی میان «زمان پردازش» و سایر بخشهای زندگی کمک کند.
خودتان را مقصر ندانید
یکی از مهمترین نکات پس از خیانت این است که مسئولیت تصمیم و رفتار فرد خیانتکننده را بر عهده خود نگذارید.
شما نمیتوانید انتخابهای شخص دیگری را کنترل کنید و مسئول تصمیمهای او نیستید. البته ممکن است در ادامه، بررسی پویایی رابطه و نقش خود در آن برای رشد شخصی مفید باشد؛ اما این بررسی باید با رویکردی سازنده و خودآگاه انجام شود، نه با سرزنش و شرمساری.
از شبکه حمایتی خود کمک بگیرید
دوستان، خانواده، همکاران قابل اعتماد و درمانگر میتوانند در چنین دورهای احساس ثبات و امنیت بیشتری ایجاد کنند.
همچنین گروههای حمایتی مانند «انجمن بازماندگان خیانت» (Infidelity Survivors Anonymous) میتوانند فرصتی برای ارتباط با افرادی فراهم کنند که تجربه مشابهی داشتهاند.
بین زندگی اجتماعی، فعالیت بدنی و زمان شخصی تعادل ایجاد کنید
بعد از خیانت ممکن است فرد یا کاملا خودش را منزوی کند یا برای فرار از احساسات، آنقدر خود را مشغول نگه دارد که به فرسودگی برسد.
داشتن تعادل میان وقت گذراندن با دوستان و خانواده، فعالیت بدنی و زمان شخصی اهمیت دارد. خواب کافی، مدیتیشن، آشپزی یا سایر فعالیتهای آرامشبخش نیز میتوانند بخشی از این زمان شخصی باشند.
چگونه دوباره اعتماد کنیم؟
بازسازی اعتماد معمولا یک فرایند تدریجی است و بهتر است از اعتماد به خود آغاز شود.
فرد میتواند ابتدا تلاش کند احساسات و شهود خودش درباره افراد و موقعیتها را بشناسد، به آنها گوش دهد و دوباره به قضاوت شخصی خود اعتماد کند.
پس از آن، میتوان بهتدریج روی ایجاد، ترمیم یا عمیقتر کردن اعتماد به دیگران کار کرد.
نکته مهم این است که تصمیم نادرست یا رفتار آسیبزننده شریک عاطفی، بازتابی از ارزشمندی شما نیست. خیانت دیگری به این معنا نیست که شما به اندازه کافی خوب، جذاب یا ارزشمند نبودهاید.
بازسازی اعتماد از خودتان شروع میشود
خیانت میتواند احساس امنیت عاطفی را بهشدت تحت تاثیر قرار دهد و در برخی افراد با اضطراب، افسردگی، بیخوابی، مرور مداوم خاطرات و ترس از روابط آینده همراه شود. با این حال، اصطلاح «اختلال استرس پس از خیانت» یک تشخیص رسمی در DSM نیست و نباید آن را با PTSD یکسان دانست.
شناخت واکنشهای خود، دریافت حمایت اجتماعی، مراقبت از جسم و روان، بررسی افکار آسیبزا و در صورت نیاز کمک گرفتن از متخصص سلامت روان میتواند مسیر بهبود را هموارتر کند. مهمتر از همه، بازسازی اعتماد قرار نیست از اعتماد فوری به شخص دیگری آغاز شود؛ این فرایند میتواند ابتدا با یادگیری دوباره اعتماد به احساسات، مرزها و قضاوت خود فرد شروع شود.
این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین تشخیص، درمان یا توصیه تخصصی پزشکی و سلامت روان نیست.
