افسردگی تابستانی چیست؟ علائم، علت‌ها و روش‌های درمان افسردگی فصلی در تابستان

افسردگی فصلی فقط مخصوص روزهای سرد و تاریک زمستان نیست؛ برای بعضی افراد، تابستان با وجود روزهای طولانی و نور فراوان می‌تواند با غم، اضطراب، تحریک‌پذیری و اختلال خواب همراه باشد. اما چرا فصل گرم برای برخی افراد حال روحی را بدتر می‌کند و برای مدیریت آن چه می‌توان کرد؟

افسردگی تابستانی چیست؟

وقتی صحبت از افسردگی فصلی می‌شود، بیشتر افراد به پاییز و زمستان، روزهای کوتاه و کاهش نور خورشید فکر می‌کنند. با این حال، الگوی فصلی افسردگی می‌تواند برای برخی افراد در ماه‌های گرم سال نیز اتفاق بیفتد.

افسردگی تابستانی که گاهی «اختلال عاطفی فصلی معکوس» یا اختلال افسردگی اساسی با الگوی فصلی نامیده می‌شود، نوعی الگوی تکرارشونده از علائم افسردگی است که در اواخر بهار یا تابستان ظاهر می‌شود و در زمان مشخصی از سال کاهش پیدا می‌کند.

اصطلاح اختلال عاطفی فصلی به خودی خود یک تشخیص مستقل در نسخه فعلی راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی نیست، اما الگوی فصلی در چارچوب اختلال افسردگی اساسی شناخته می‌شود.

الگوی فصلی افسردگی معمولاً از پاییز آغاز می‌شود و تا ماه‌های زمستان ادامه پیدا می‌کند، اما در برخی افراد، علائم از اواخر بهار یا اوایل تابستان شروع می‌شوند و تا پاییز ادامه دارند.

علائم افسردگی تابستانی چیست؟

الگوی افسردگی فصلی در زمستان معمولاً با کاهش انرژی، غم فراگیر، خواب‌آلودگی روزانه و کاهش فعالیت همراه است. اما افسردگی تابستانی می‌تواند الگوی متفاوتی داشته باشد.

بر اساس توضیحات مرکز اعتیاد و سلامت روان کانادا، افراد مبتلا به افسردگی تابستانی ممکن است برخلاف الگوی معمول زمستانی، علائمی مانند تحریک‌پذیری و بی‌قراری بیشتری تجربه کنند.

مهم‌ترین علائم افسردگی تابستانی عبارت‌اند از:

تحریک‌پذیری
بی‌قراری و آشفتگی
اضطراب
ناآرامی
کاهش وزن
کاهش خواب یا بی‌خوابی
تغییر اشتها
احساس غم و ناراحتی
خستگی و کاهش انرژی

البته تغییرات جزئی در خلق، خواب یا انرژی در زمان تغییر فصل لزوماً به معنای افسردگی تابستانی نیست.

تفاوت اصلی این است که در افسردگی تابستانی، علائم معمولاً شدیدتر هستند و می‌توانند عملکرد روزمره، روابط، کار یا زندگی شخصی فرد را مختل کنند.

افسردگی تابستانی از چه زمانی شروع می‌شود؟

برای بیشتر افرادی که این الگوی افسردگی را تجربه می‌کنند، علائم در اواخر بهار یا اوایل تابستان آغاز می‌شوند و در پاییز کاهش پیدا می‌کنند.

اگر فرد متوجه شود که تقریباً هر سال در یک بازه مشخص از فصل گرم دچار تغییرات قابل توجه خلق، خواب یا رفتار می‌شود، ثبت این الگو می‌تواند اطلاعات مهمی برای ارزیابی تخصصی فراهم کند.

به همین دلیل، توجه به زمان شروع علائم و مدت ادامه آنها اهمیت زیادی دارد.

چرا بعضی افراد در تابستان افسرده می‌شوند؟

علت دقیق افسردگی تابستانی هنوز کاملاً مشخص نیست و پژوهش‌های مربوط به این نوع الگوی فصلی نسبت به افسردگی پاییز و زمستان محدودتر هستند.

با این حال، متخصصان چند فرضیه را درباره علت افسردگی در تابستان مطرح کرده‌اند.

تغییر ساعت زیستی بدن

یکی از مهم‌ترین فرضیه‌ها، ارتباط میان نور زیاد تابستان و ریتم شبانه‌روزی (Circadian Rhythm) بدن است.

روزهای تابستان طولانی‌تر هستند و فرد مدت بیشتری در معرض نور قرار می‌گیرد. این تغییر می‌تواند ساعت درونی بدن را تحت تاثیر قرار دهد و تولید ملاتونین را کاهش دهد.

از آنجا که ملاتونین در تنظیم چرخه خواب و بیداری نقش دارد، تغییر در تولید آن ممکن است الگوی خواب فرد را مختل کند.

اختلال خواب نیز می‌تواند به نوبه خود بر خلق، انرژی و عملکرد روزانه تاثیر بگذارد.

گرما و دمای بالا

هوای بسیار گرم برای برخی افراد آزاردهنده است. گرمای شدید می‌تواند خواب، فعالیت روزانه و احساس راحتی فرد را تحت تاثیر قرار دهد.

در نتیجه، در بعضی افراد افزایش دما ممکن است به افزایش خستگی، تحریک‌پذیری یا احساس ناخوشایندی منجر شود.

افزایش میزان گرده گیاهان

افزایش گرده گیاهان در ماه‌های گرم نیز یکی دیگر از عواملی است که در ارتباط با افسردگی تابستانی مورد بررسی قرار گرفته است.

در یک مطالعه، افزایش میزان گرده گیاهان با بدتر شدن خلق در برخی افراد مرتبط دانسته شد.

روزهای طولانی‌تر

تابستان برای بسیاری از افراد با روزهای طولانی‌تر همراه است. در حالی که نور بیشتر برای بسیاری از افراد مطلوب است، برای برخی ممکن است با اختلال در ریتم خواب و بیداری همراه شود.

بنابراین، یک عامل محیطی که برای یک فرد خوشایند است، لزوماً برای همه افراد تاثیر یکسانی ندارد.

از بین رفتن ساختار و برنامه روزانه

تابستان ممکن است برای بعضی افراد با تغییر جدی در برنامه روزانه همراه باشد.

تعطیلات، تغییر ساعات کاری یا تحصیلی و کاهش فعالیت‌های منظم می‌تواند ساختار روزانه فرد را به هم بزند. برای افرادی که به برنامه مشخص وابسته هستند، این تغییر ممکن است بر خلق و احساس ثبات آنها تاثیر بگذارد.

تصویر منفی از بدن

تابستان در بسیاری از فرهنگ‌ها با پوشیدن لباس‌های بازتر، رفتن به ساحل یا استخر و حضور بیشتر در فضاهای اجتماعی همراه است.

برای فردی که درباره ظاهر بدن خود احساس خوبی ندارد، این شرایط می‌تواند نگرانی درباره وزن، شکل بدن یا مقایسه با دیگران را افزایش دهد.

تنهایی و انزوای اجتماعی

با وجود تصور عمومی درباره اجتماعی‌تر بودن تابستان، همه افراد در این فصل احساس ارتباط بیشتری با دیگران ندارند.

اگر فرد در تابستان احساس تنهایی بیشتری کند یا از جمع‌های اجتماعی فاصله بگیرد، این انزوا می‌تواند احساسات افسردگی را تشدید کند.

افسردگی تابستانی چقدر شایع است؟

پژوهش درباره افسردگی تابستانی همچنان محدود است، اما یک مطالعه نشان داد حدود ۰٫۴ درصد افراد افسردگی تابستانی را تجربه می‌کنند و حدود ۴٫۵ درصد افراد الگوهایی از تغییرات فصلی خلق دارند.

• آیا عاشق شده‌ام؟ ۹ نشانه عشق واقعی و تفاوت آن با علاقه و کشش

این اعداد نشان می‌دهند که تغییرات فصلی خلق می‌توانند برای بخشی از جمعیت اتفاق بیفتند، اما افسردگی تابستانی به اندازه الگوی افسردگی پاییز و زمستان شایع نیست.

چه کسانی بیشتر در معرض افسردگی فصلی هستند؟

افسردگی فصلی می‌تواند افراد مختلف را تحت تاثیر قرار دهد، اما برخی عوامل با احتمال بیشتر آن ارتباط دارند.

زنان

بر اساس داده‌های ارائه‌شده در منبع، افسردگی فصلی در زنان حدود چهار برابر بیشتر از مردان گزارش شده است.

سن

سن شروع افسردگی فصلی معمولاً در محدوده ۱۸ تا ۳۰ سالگی تخمین زده می‌شود.

سابقه خانوادگی

داشتن سابقه خانوادگی سایر اختلالات خلقی نیز می‌تواند یکی از عوامل مرتبط با احتمال تجربه افسردگی فصلی باشد.

البته وجود هر یک از این عوامل به معنای ابتلای قطعی به افسردگی تابستانی نیست.

افسردگی تابستانی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص افسردگی تابستانی صرفاً با توجه به چند روز احساس ناراحتی یا بی‌حوصلگی امکان‌پذیر نیست.

بر اساس توضیحات موسسه ملی سلامت روان آمریکا، برای تشخیص الگوی فصلی باید معیارهای کامل یک دوره افسردگی اساسی وجود داشته باشد و این دوره با یک فصل مشخص، در اینجا تابستان، همزمان باشد.

همچنین برای اینکه الگوی فصلی مطرح شود، علائم باید دست‌کم در دو سال گذشته وجود داشته باشند.

علائم افسردگی در فصل مشخص نیز باید بسیار بیشتر از دوره‌هایی باشند که فرد خارج از الگوی فصلی دچار علائم افسردگی می‌شود.

به همین دلیل، اگر فرد برای نخستین بار در یک تابستان احساس افسردگی کند، معمولاً نمی‌توان بر اساس همان تجربه به تنهایی الگوی افسردگی فصلی را تشخیص داد.

چرا سابقه علائم اهمیت دارد؟

متخصص برای ارزیابی این وضعیت باید رابطه میان علائم افسردگی، زمان سال و سابقه فرد را بررسی کند.

برای مثال، مهم است مشخص شود آیا علائم تقریباً هر سال در تابستان ظاهر می‌شوند یا اینکه فرد در تمام طول سال با افسردگی دست‌وپنجه نرم می‌کند.

به همین دلیل، ثبت زمان شروع و پایان علائم می‌تواند هنگام مراجعه به پزشک یا متخصص سلامت روان اطلاعات مفیدی در اختیار او قرار دهد.

درمان افسردگی تابستانی چیست؟

افسردگی تابستانی می‌تواند زندگی روزمره را به شکل قابل توجهی مختل کند. درمان مناسب به شرایط فرد و شدت علائم بستگی دارد و ممکن است شامل روان‌درمانی، دارو یا ترکیبی از آنها باشد.

روان‌درمانی

روان‌درمانی یکی از روش‌های مهم برای درمان اختلالات افسردگی، از جمله الگوی فصلی افسردگی است.

به طور مشخص، درمان شناختی رفتاری (Cognitive Behavioral Therapy) برای درمان اختلال عاطفی فصلی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این روش به فرد کمک می‌کند رابطه میان افکار، احساسات و رفتارهای خود را بهتر بشناسد و الگوهای فکری یا رفتاری‌ای را که علائم افسردگی را تشدید می‌کنند، تغییر دهد.

داروهای ضدافسردگی

داروهای ضدافسردگی نیز ممکن است برای درمان افسردگی تجویز شوند. این داروها با تاثیر بر انتقال‌دهنده‌های عصبی، از جمله سروتونین، نوراپی‌نفرین و دوپامین، می‌توانند در تنظیم خلق نقش داشته باشند.

گروه‌هایی از داروهای ضدافسردگی که برای درمان افسردگی مورد استفاده قرار می‌گیرند شامل موارد زیر هستند:

مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین
مهارکننده‌های بازجذب سروتونین و نوراپی‌نفرین
داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای
مهارکننده‌های مونوآمین اکسیداز

داروهایی مانند بوپروپیون و میرتازاپین نیز در درمان افسردگی کاربرد دارند. بوپروپیون به طور مشخص برای درمان اختلال عاطفی فصلی نیز تاییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا را دارد.

انتخاب دارو، مقدار مصرف و مدت درمان باید توسط پزشک انجام شود. برخی داروها نیز برای اثرگذاری به زمان نیاز دارند و ممکن است پزشک در طول درمان مقدار مصرف را تغییر دهد یا داروی دیگری را جایگزین کند.

برای کاهش علائم افسردگی تابستانی چه کار کنیم؟

اگر علائم افسردگی تابستانی زندگی روزمره را مختل کرده‌اند، نخستین قدم بهتر است مراجعه به پزشک یا متخصص سلامت روان برای ارزیابی و تدوین برنامه درمانی باشد.

در کنار درمان تخصصی، برخی تغییرات سبک زندگی نیز ممکن است به مدیریت علائم کمک کنند.

ورزش منظم

فعالیت بدنی منظم، به‌ویژه فعالیت‌هایی که از انجام آنها لذت می‌برید، می‌تواند به کاهش علائم افسردگی کمک کند.

در منبع توصیه شده است برای بهره‌مندی بیشتر از مزایای فعالیت بدنی، هدف حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه ورزش هوازی و تمرینات قدرتی در روز و پنج روز در هفته باشد.

البته میزان و نوع ورزش باید با وضعیت جسمانی و شرایط فرد متناسب باشد.

الگوی علائم خود را ثبت کنید

اگر هر سال در ماه‌های گرم احساس افسردگی می‌کنید، زمان شروع و پایان علائم را یادداشت کنید.

ثبت تغییرات خواب، اشتها، انرژی، خلق و میزان فعالیت می‌تواند به شناسایی الگوی فصلی کمک کند و هنگام مراجعه به متخصص نیز اطلاعات ارزشمندی در اختیار او قرار دهد.

مدیتیشن و تنفس عمیق

تمرین‌های تنفس عمیق در کنار مدیتیشن ذهن‌آگاهی می‌توانند به فرد کمک کنند افکار، احساسات و وضعیت بدنی خود را بهتر مشاهده کند، بدون اینکه بلافاصله بر اساس آنها واکنش نشان دهد یا آنها را حقیقت قطعی در نظر بگیرد.

انجام منظم این تمرین‌ها می‌تواند بخشی از برنامه مراقبت از خود باشد.

خواب منظم را جدی بگیرید

اختلال خواب یکی از علائم رایج افسردگی تابستانی است. به همین دلیل، داشتن ساعت خواب و بیداری نسبتاً منظم و رعایت اصول بهداشت خواب اهمیت دارد.

تلاش کنید تا حد امکان برنامه خواب خود را ثابت نگه دارید و شرایطی ایجاد کنید که خواب کافی و باکیفیت داشته باشید.

از دوستان و خانواده فاصله نگیرید

وقتی فرد احساس افسردگی می‌کند، ممکن است تمایل داشته باشد از دیگران فاصله بگیرد.

اما انزوای اجتماعی می‌تواند احساسات افسردگی را تشدید کند. بنابراین، حفظ ارتباط با دوستان و اعضای خانواده و داشتن ارتباط اجتماعی حمایتگر می‌تواند بخشی از مراقبت از سلامت روان باشد.

تغذیه متعادل داشته باشید

داشتن رژیم غذایی متعادل یکی دیگر از توصیه‌های عمومی برای مراقبت از سلامت جسم و روان است.

در کنار سایر روش‌های درمانی، توجه به وعده‌های غذایی و حفظ یک الگوی تغذیه‌ای متعادل می‌تواند به حفظ وضعیت عمومی بدن کمک کند.

برای تابستان برنامه داشته باشید

اگر تعطیلات تابستانی یا تغییر برنامه روزانه باعث می‌شود احساس بی‌هدفی یا بی‌حوصلگی کنید، از قبل فعالیت‌ها و پروژه‌هایی را برای خود برنامه‌ریزی کنید.

داشتن کارهایی که به آنها علاقه دارید می‌تواند به روزهای تابستان ساختار بیشتری بدهد و از خالی شدن بیش از حد برنامه روزانه جلوگیری کند.

تفاوت افسردگی تابستانی با حال بد معمولی چیست؟

احساس خستگی، بی‌حوصلگی یا تغییر جزئی در خواب در زمان تغییر فصل لزوماً نشانه افسردگی تابستانی نیست.

موضوع زمانی جدی‌تر می‌شود که علائم شدید، تکرارشونده و مختل‌کننده زندگی روزمره باشند.

اگر فرد هر سال در اواخر بهار یا تابستان مجموعه‌ای از علائم مشخص را تجربه می‌کند و این الگو در طول حداقل دو سال تکرار شده است، بهتر است برای ارزیابی تخصصی اقدام کند.

سوالات متداول درباره افسردگی تابستانی

آیا ممکن است تابستان باعث افسردگی شود؟

بله. اگرچه افسردگی فصلی بیشتر با پاییز و زمستان شناخته می‌شود، برخی افراد ممکن است در اواخر بهار و تابستان الگویی تکرارشونده از علائم افسردگی را تجربه کنند.

چرا تابستان به جای خوشحال کردن بعضی افراد حالشان را بدتر می‌کند؟

علت دقیق مشخص نیست، اما عواملی مانند گرمای شدید، نور زیاد و تغییر ریتم شبانه‌روزی، افزایش گرده گیاهان، اختلال خواب، تغییر برنامه روزانه، نگرانی درباره تصویر بدنی و احساس تنهایی ممکن است در برخی افراد نقش داشته باشند.

آیا افسردگی تابستانی همان افسردگی فصلی است؟

افسردگی تابستانی به الگویی از علائم افسردگی گفته می‌شود که به شکل تکرارشونده در ماه‌های گرم سال ظاهر می‌شود. اختلال عاطفی فصلی نیز اصطلاحی رایج برای الگوی فصلی افسردگی است و در چارچوب تشخیصی فعلی، به عنوان یک تشخیص مستقل در نظر گرفته نمی‌شود.

افسردگی تابستانی چند ماه طول می‌کشد؟

مدت آن در افراد مختلف متفاوت است. در الگوی معمول، علائم از اواخر بهار یا اوایل تابستان آغاز می‌شوند و تا پاییز ادامه پیدا می‌کنند.

آیا افسردگی تابستانی قابل درمان است؟

بله. بسته به شرایط فرد، روش‌هایی مانند روان‌درمانی و داروهای ضدافسردگی می‌توانند در درمان اختلالات افسردگی با الگوی فصلی مورد استفاده قرار گیرند. تغییرات سبک زندگی مانند ورزش، خواب منظم و حفظ ارتباط اجتماعی نیز ممکن است به مدیریت علائم کمک کنند.

در نهایت؛ افسردگی فقط مخصوص زمستان نیست

تصویر رایج از افسردگی فصلی معمولاً با روزهای کوتاه، هوای سرد و تاریکی زمستان گره خورده است؛ اما تجربه برخی افراد نشان می‌دهد که تابستان نیز می‌تواند با تغییرات قابل توجه خلق همراه باشد.

افسردگی تابستانی ممکن است با تحریک‌پذیری، اضطراب، بی‌قراری، کاهش خواب، تغییر اشتها و کاهش وزن همراه باشد و عواملی مانند گرما، نور زیاد، تغییر ریتم شبانه‌روزی، گرده گیاهان، تغییر برنامه روزانه، تصویر منفی از بدن و تنهایی در آن نقش داشته باشند.

با این حال، هر احساس بدی در تابستان به معنای افسردگی فصلی نیست. تشخیص نیازمند بررسی دقیق علائم، شدت آنها، زمان بروز و سابقه حداقل دو ساله است.

اگر متوجه شده‌اید که هر سال در فصل گرم تغییر قابل توجهی در خلق و عملکردتان ایجاد می‌شود، نادیده گرفتن این الگو لازم نیست. ثبت علائم و صحبت با پزشک یا متخصص سلامت روان می‌تواند اولین قدم برای شناخت علت و پیدا کردن روش مناسب برای مدیریت آن باشد.